ကာရန်မညီ တေးမပီလည်း ဤစာကို ရေးချင်လို့  (၁၃)

အရှေ့အာရှ နိုင်ငံဖြတ်ကျော် စာပေသမိုင်းမှသည် လူ့စွမ်းအားအရင်းအမြစ် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဆီသို့

ရန်ကုန်မြို့လယ်ရှိ အဆင့်မြင့်စားသောက်ဆိုင်ကြီးတစ်ခု၏ သီးသန့်ခန်းငယ်လေးအတွင်း တည်ခင်းထားသော ခမ်းနားသည့် နေ့လယ်စာစားပွဲဝိုင်းထက်၌ နိုင်ငံခြားသားဧည့်သည်ကြီး သုံးဦး စကားနိုင်လုနေကြသည်။ ၎င်းတို့မှာ ၂၁ ရာစု မြန်မာနိုင်ငံ၏ စာပေယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူမှုစီးပွားအခင်းအကျင်းသစ်ကို ကိုယ်တိုင်လေ့လာရန် ရောက်ရှိလာကြသည့် အရှေ့အာရှစာပေလောက၏ ဖခင်ကြီး သုံးဦးဖြစ်သည်။

တရုတ်ခေတ်သစ်စာပေဖခင်ကြီး လုရွှန်း (Lu Xun) က စားပွဲပေါ်ရှိ တရုတ်လက်ဖက်ရည်ကြမ်းခွက်ကို လက်ညှိုး ထိုးကာ ခပ်လေးလေး ပြုံးရင်း စတင်ပြောလိုက်သည်။

“ဟေ့လူတို့… သမိုင်းကြောင်းအရ ကြည့်ရင် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေတဲ့ တရုတ်ပြည်ရဲ့ စာပေ ယဉ်ကျေးမှုဟာ မြန်မာပြည်အပေါ် အနက်ရှိုင်းဆုံး လွှမ်းမိုးခဲ့တာ။ ရှေးဟောင်း ရာဇဝင် စာပေတွေ ကစလို့ ယနေ့ခေတ်အထိ စီးပွားရေးနဲ့ နည်းပညာနယ်ပယ်မှာပါ တရုတ်ဘာသာစကား အရည်အချင်းစစ် (HSK) တတ်ကျွမ်းထားရင် ပြည်တွင်းက နိုင်ငံတကာအဆင့်မီ ကုမ္ပဏီကြီးတွေမှာ လစာကောင်းကောင်းနဲ့ တာဝန်ယူနိုင်သလို၊ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတွေမှာလည်း ဦးဆောင်နိုင်တဲ့ အခွင့်အလမ်း ပိုကျယ်ပြန့်တာ လူငယ်တိုင်း သိကြတယ်ဗျ။”

HSK ဆိုသည်မှာ The Hanyu Shuiping Kaoshi ၏ အတိုကောက်ဖြစ်ပြီး တရုတ်ဘာသာစကား အရည်အချင်းစစ် စာမေးပွဲကို ဆိုလိုသည်။ တရုတ်ပြည်တွင်း တက္ကသိုလ်များသို့ ပညာတော်သင်သွားရောက်ရန်၊ ပညာသင်ဆု (Scholarship) လျှောက်ထားရန်နှင့် တရုတ်ကုမ္ပဏီများတွင် အလုပ်အကိုင်ရရှိရန်အတွက် တရားဝင် သတ်မှတ် ထားသော စံပြစာမေးပွဲဖြစ်သည်။

ဂျပန်စာပေဖခင်ကြီး မိုရီအိုဂိုင်း (Mori Ōgai) က  ကြွေခွက်ထဲမှ ကော်ဖီကို အသာမွှေကာ၊ ဝိုင်းစက်စက် မျက်မှန်ကို ပင့်တင်ရင်း ခပ်ရွဲ့ရွဲ့ ပြန်ပြောလိုက်သည်။

“အို… မိတ်ဆွေကြီး လုရွှန်းရာ၊ ဂျပန်စာပေနဲ့ ခေတ်သစ် အတွေးအခေါ်တွေက အလုပ်ခွင်မှာ ‘စည်းကမ်း၊ ဇွဲလုံ့လနဲ့ စနစ်တကျ ရှိမှု’ ကို အဓိက မောင်းနှင်တာ မဟုတ်လား။ အခု မြန်မာလူငယ်တွေ ဂျပန်စာ အရည်အချင်းစစ် (JLPT) စာမေးပွဲတွေကို ကြိုးစားဖြေဆိုနေကြတာဟာ နည်းပညာနဲ့ စီမံခန့်ခွဲမှု အသိပညာတွေကို စနစ်တကျဆည်းပူးပြီး နိုင်ငံတကာအဆင့်မီ ပညာရှင်တွေ ဖြစ်လာဖို့ ကြိုးပမ်း နေကြတာပဲ။

ဂျပန်ဘာသာအရည်အချင်းစစ်စာမေးပွဲ (JLPT) တွင် အခြေခံအဆင့်မှ အဆင့်မြင့်အဆင့်အထိ N1 မှ N5 အထိ ဟူ၍ အဆင့် ၅ ဆင့် ခွဲခြားသတ်မှတ်ထားပါသည်။ အခြေခံအကျဆုံးဖြစ်သော N5 အဆင့် သည် ဂျပန်စာ စတင် လေ့လာ သူများအတွက် ရည်ရွယ်ပြီး၊ N4 အဆင့် သည် အခြေခံလူနေမှုဘဝတွင် သုံးနှုန်းနိုင်သော အရည်အချင်းကို စစ်ဆေးခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ထို့ပြင် အခြေခံနှင့် အဆင့်မြင့်အကြား ကူးပြောင်းမှု တံတားသဖွယ်ဖြစ်သော N3 အဆင့် သည် လုပ်ငန်းခွင်အချို့တွင် စတင်သတ်မှတ်သည့် အဆင့်ဖြစ်ကာ၊ N2 အဆင့် မှာမူ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် အလုပ်အကိုင်နှင့် ပညာရေးအခွင့်အလမ်းများစွာ ရရှိနိုင်ရန်အတွက် အဓိက လိုအပ်သော အဆင့်ဖြစ်ပါသည်။ အမြင့်ဆုံးဖြစ်သော N1 အဆင့် သည် တက္ကသိုလ်ပညာရေးနှင့် အဆင့်မြင့် လုပ်ငန်းခွင်များအတွက် ရည်ရွယ်၍ အဆင့်မြင့်မားစွာ အသုံးပြုနိုင်မှု စွမ်းရည်ကို စစ်ဆေးခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

ထိုစဉ် ကိုရီးယားခေတ်သစ်ဝတ္ထုဖခင်ကြီး လီကွမ်ဆူး (Yi Kwang-su) က ရယ်မောရင်း ဝင်ရောက် ပြောဆိုသည်။

“ဆရာကြီးတို့ နှစ်ယောက်လုံး ကိုယ့်ဘက်ချည်း ဆွဲတွေးနေကြတုန်းပဲ။ အခုခေတ် မြန်မာပြည်မှာ ကိုရီးယားရေလှိုင်း (K-Wave) က လူငယ်တွေရဲ့ နှလုံးသားကို သိမ်းပိုက်ထားတာ။ ဝဘ်တွန်း (Webtoon) တွေ၊ ရသစာပေတွေနဲ့ အနုပညာ တွေကတစ်ဆင့် ဘာသာစကား (TOPIK) ကို စိတ်ဝင်တစား လေ့လာကြသလို၊ ခေတ်မီစက်မှုနဲ့ ကုန်ထုတ်လုပ်မှု နည်းပညာဆိုင်ရာ အတွေ့အကြုံသစ် တွေကို ရယူနိုင်ဖို့ပါ မျှော်မှန်းနေကြတာ။ ကဲ… ကျုပ်တို့ချည်း ငြင်းမနေနဲ့၊ ဟောဒီက ကျုပ်တို့ရဲ့ ဧည့် လမ်းညွှန်လေး မောင်အောင်ကျော်ကို မေးကြည့်လိုက်ရအောင်။”

Webtoon (ဝဘ်တွန်း) သည် အင်တာနက်ဝက်ဘ်ဆိုက် သို့မဟုတ် စမတ်ဖုန်းများပေါ်တွင် ဒေါင်လိုက်ဆွဲချ ဖတ်ရှုရသော အွန်လိုင်းရုပ်ပြကာတွန်း ဖြစ်သည်။ ဤဝေါဟာရသည် တောင်ကိုရီးယား နိုင်ငံမှ စတင် မြစ်ဖျားခံလာပြီး ဒစ်ဂျစ်တယ် ခေတ်မီ မီဒီယာအဖြစ် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ လူငယ်ထုကြား အလွန် ရေပန်းစား လျက်ရှိသည်။

TOPIK (တိုပစ်ခ်) သည် Test of Proficiency in Korean ၏ အတိုကောက်ဖြစ်ပြီး ကိုရီးယား ဘာသာစကား အရည်အချင်းစစ် စာမေးပွဲ ကို ဆိုလိုသည်။ တောင်ကိုရီးယား အစိုးရတရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည့် စာမေးပွဲ ဖြစ်ကာ နိုင်ငံခြားသားများအနေဖြင့် တောင်ကိုရီးယား တက္ကသိုလ်များသို့ ပညာသင်သွားရောက်ရန် သို့မဟုတ် ကိုရီးယားကုမ္ပဏီများတွင် အလုပ်အကိုင် ရရှိရန်အတွက် မရှိမဖြစ် ဖြေဆိုရသည့် စံပြ အရည်အချင်း စစ် စာမေးပွဲ တစ်ခု ဖြစ်သည်။

ဆရာကြီး သုံးဦးလုံး၏ အကြည့်များသည် စားပွဲစွန်းတွင် သပ်ရပ်စွာ ထိုင်နေသော အသက် ၂၄ နှစ်အရွယ် မြန်မာလူငယ် ဧည့်လမ်းညွှန် မောင်အောင်ကျော်ဆီသို့ စုပြုံရောက်ရှိသွားကြသည်။

ဧည့်လမ်းညွှန် မောင်အောင်ကျော်နှင့် လူ့စွမ်းအားအရင်းအမြစ် စိန်ခေါ်မှု

မောင်အောင်ကျော်သည် အင်္ဂလိပ်စာ အဓိကဖြင့် ဘွဲ့ရရှိထားသော်လည်း ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော အသက်မွေး ဝမ်းကျောင်း ရည်မှန်းချက်များအတွက် အရှေ့အာရှ ဘာသာစကားများကိုပါ တွဲဖက်ဆည်းပူးနေသူ ဖြစ်သည်။ အောင်ကျော်က ရေအေးတစ်ငုံ သောက်လိုက်ပြီး ဆရာကြီး သုံးဦးအား ပြည်တွင်းလက်တွေ့ အခြေအနေကို သိမ်မွေ့စွာ ရှင်းပြ လေသည်။

“ဆရာကြီးတို့ မိန့်ကြားချက်တွေ အားလုံး မှန်ကန်ပါတယ်ခင်ဗျာ။ လက်ရှိအချိန်မှာ အင်္ဂလိပ် ဘာသာစကား တစ်ခုတည်းနဲ့ မလုံလောက်တော့ဘဲ ဒေသတွင်း တတိယဘာသာစကား တတ်ကျွမ်းမှသာ ပိုမိုမြင့်မားတဲ့ အသက်မွေး ဝမ်းကျောင်း အခွင့်အလမ်းတွေ ရနိုင်မှာမို့ လူငယ်တွေ ဘာသာစကား သင်တန်းတွေကို တိုးဝှေ့ တက်ရောက် နေကြတာပါ။ သို့သော်လည်း တစ်ဖက်မှာ လူငယ်တွေ ပြည်ပသို့သာ အလုံးအရင်း ထွက်ခွာ အလုပ်လုပ် ကိုင်နေကြမယ် ဆိုရင် နိုင်ငံအတွက် တန်ဖိုးရှိတဲ့ လုပ်သားအရင်းအမြစ်နဲ့ ပညာရှင်များ ဆုံးရှုံးမှု (Brain Drain) ဖြစ်ပေါ်မှာကို စိုးရိမ်စရာ ရှိပါတယ်။ ဒါကြောင့် ပြည်တွင်းမှာပဲ အရည်အချင်းပြည့်မီတဲ့ လူ့စွမ်းအား အရင်းအမြစ်တွေ အဖြစ် ရပ်တည်နိုင်ဖို့နဲ့ နိုင်ငံခြား တိုက်ရိုက်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု (FDI) လုပ်ငန်းတွေမှာ အဆင့်မြင့် စီမံခန့်ခွဲမှု ရာထူးတွေ ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်နိုင်ဖို့က အဓိက စိန်ခေါ်မှု ဖြစ်လာပါတယ်ခင်ဗျာ။”

နည်းပညာ၊ ဇွဲလုံ့လနှင့် စီးပွားရေး စွမ်းဆောင်ရည်

ဆရာကြီး မိုရီအိုဂိုင်းက စိတ်ဝင်တစား ခေါင်းညိတ်ရင်း—

“ဒါဆိုရင် ဂျပန်ဘာသာစကားသင်ယူတာဟာ လူငယ်တွေရဲ့ ပညာရပ်ပိုင်းတိုးတက်မှုကို ဘယ်လို အထောက်အကူ ပြုသလဲ မောင်ရင်” ဟု မေးလိုက်သည်။

အောင်ကျော်က ရှင်းပြသည်—

“ဂျပန်ဘာသာစကားဟာ IT သတင်းအချက်အလက် နည်းပညာနဲ့ အဆင့်မြင့် အင်ဂျင်နီယာပိုင်းမှာ အလွန် အသုံးဝင်ပါတယ်။ ပြည်တွင်းမှာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံထားတဲ့ ဂျပန်ကုမ္ပဏီကြီးတွေမှာပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ နိုင်ငံတကာ နည်းပညာ လွှဲပြောင်းရယူရာမှာပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ စည်းကမ်းသေဝပ်မှုနဲ့ လုပ်ငန်းခွင် စံချိန်စံညွှန်းတွေကို မြှင့်တင်ပေးနိုင်တဲ့အတွက် လူငယ်တွေ အလေးထား သင်ယူနေကြတာပါ။”

ဆရာကြီး လုရွှန်းကလည်း ဝင်ရောက်ဆွေးနွေးသည်—

“တရုတ်စာ တတ်မြောက်မှုကရော စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအတွက် ဘယ်လို အထောက်အကူ ပြုသလဲ?”

“တရုတ်စာ (HSK) ကျွမ်းကျင်ရင် ဒေသတွင်း နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေး၊ ကုန်ထုတ်လုပ်မှု ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနဲ့ နိုင်ငံတကာ ကုန်စည်စီးဆင်းမှု ကွင်းဆက် (Supply Chain) တွေမှာ အဓိက မောင်းနှင်အား ဖြစ်လာ ပါတယ်။ ပြည်တွင်းက စက်မှုဇုန်တွေနဲ့ ဘဏ္ဍာရေး လုပ်ငန်းခွင်တွေမှာ တရုတ်စကားပြော တတ်ကျွမ်းတဲ့ နည်းပညာရှင်နဲ့ စီမံခန့်ခွဲသူ လိုအပ်ချက် အလွန်မြင့်မားနေပါတယ် ဆရာကြီး။”

ဆရာကြီး လီကွမ်ဆူးကလည်း ပြုံးရွှင်စွာ ပြောသည်—

“ကိုရီးယား ယဉ်ကျေးမှုကတော့ လူငယ်တွေကို စိတ်ဓာတ်ခွန်အား ပေးစွမ်းနိုင်တာ သေချာတာပေါ့။”

“မှန်ပါတယ်ခင်ဗျာ။ ကိုရီးယား ဘာသာစကားနဲ့ ယဉ်ကျေးမှုလေ့လာခြင်းဟာ စိတ်ကူးဉာဏ်သစ်တွေကို ပေးစွမ်းသလို၊ ခေတ်မီ အီလက်ထရွန်းနစ်နဲ့ ကုန်ထုတ် လုပ်မှု နည်းပညာ အတွေ့အကြုံသစ်တွေကို ရယူစေနိုင်တာကြောင့် လူငယ်တွေ အတွက် အရေးပါတဲ့ စွမ်းဆောင်ရည်တစ်ခု ဖြစ်နေဆဲပါပဲ။”

နိုင်ငံဖြတ်ကျော် စာပေသမိုင်းနှင့် လူငယ်တို့၏ အနာဂတ် ရည်မှန်းချက်

နေ့လယ်စာ သုံးဆောင်ပြီးနောက် ရန်ကုန်မြို့၏ မြို့ပြရှုခင်းကို ငေးမောရင်း ပါမောက္ခ Satoru Hashimoto ၏ Afterlives of Letters သုတေသနကျမ်းပါ အယူအဆကို ဆရာကြီး သုံးဦးစလုံး ပြန်လည် ဆင်ခြင်မိကြသည်။

တရုတ်၊ ဂျပန်၊ ကိုရီးယား သုံးနိုင်ငံ၏ စာပေနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများသည် ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းကတည်းက နယ်နိမိတ် မျဉ်းများကို ဖြတ်ကျော်ကာ အပြန်အလှန် ဖလှယ်ရင်း ခေတ်မီတိုးတက်မှုကို ပူးတွဲ ဖော်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။ ထို့အတူ ယနေ့ခေတ် မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း အဆိုပါ အရှေ့အာရှ ဘာသာ စကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများသည် လူငယ်များအတွက် အသိပညာ၊ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းနှင့် နိုင်ငံ၏ လူ့စွမ်းအားအရင်းအမြစ်ကို တည်ဆောက်ပေးသည့် အဓိက တွန်းအားများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

ဆရာကြီး လုရွှန်းက သူ၏ စကားကို အောက်ပါအတိုင်း အဆုံးသတ် ကောက်ချက်ချလိုက်သည်။

“ကျုပ်တို့ သုံးဦးရဲ့ စာပေနဲ့ ဘာသာစကား အမွေအနှစ်တွေဟာ သာမန် အနုပညာ ခံစားမှုသက်သက် မဟုတ်တော့ဘဲ… အခုလို မြန်မာပြည်က မောင်အောင်ကျော်တို့လို မျိုးဆက်သစ်တွေရဲ့ အသက်မွေး ဝမ်းကျောင်း အရည်အသွေးကို မြှင့်တင်ပေးပြီး၊ နိုင်ငံအတွက် တန်ဖိုးရှိတဲ့ လူ့စွမ်းအား အရင်းအမြစ်တွေ အဖြစ် ရပ်တည်စေတဲ့ တကယ့် တွန်းအားစုကြီး ဖြစ်နေတာပဲဗျာ။”

မောင်အောင်ကျော်က ဧည့်သည်ကြီး သုံးဦးအား ရိုသေစွာ ဦးညွှတ်ရင်း အနာဂတ်ဆီသို့ ယုံကြည်ချက် ရှိသော အပြုံးဖြင့် ရှေ့ဆက် လျှောက်လှမ်းရန် ပြင်ဆင်လေတော့သည်။

အရှေ့အာရှ ခေတ်သစ်စာပေဖခင်ကြီး သုံးဦး အတ္ထုပ္ပတ္တိ အကျဉ်းချုပ်

လုရွှန်း (Lu Xun, ၁၈၈၁–၁၉၃၆) သည် တရုတ်ခေတ်သစ်စာပေ၏ ဖခင်ကြီးဖြစ်ပြီး ရှေးရိုးရာ စာအရေးအသား အစား လူထုသုံးစကားပြေဖြင့် အရူးတစ်ယောက်၏ ဒိုင်ယာရီ  (Diary of a Madman)နှင့် အာကျူး၏ ဘဝဇာတ်ကြောင်း (The True Story of Ah Q)  ကဲ့သို့သော ခေတ်သစ်ဝတ္ထုများကို စတင်လမ်းဖောက်ကာ ခေတ်နောက်ကျနေသည့် ပဒေသရာဇ် ဓလေ့ဆိုးများကို ရဲဝံ့စွာ သရော်ဝေဖန်ခဲ့သည်။

မိုရီအိုဂိုင်း (Mori Ōgai, ၁၈၆၂–၁၉၂၂) သည် မေဂျီခေတ် ဂျပန်စာပေလောကကို အနောက်တိုင်း အတွေးအခေါ်၊ သရုပ်မှန်ဝါဒများနှင့် စတင်မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည့် ခေတ်သစ် ဂျပန်စာပေ ရှေ့ဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ဆေးပညာရှင် တစ်ဦးလည်းဖြစ်သူ ၎င်းသည် ကချေသည်မလေး (Maihime) ကဲ့သို့သော ဂန္ထဝင် လက်ရာများမှ တစ်ဆင့် ရိုးရာဓလေ့နှင့် ခေတ်မီအသိပညာ၊ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးလွတ်လပ်ခွင့်နှင့် အလုပ်ခွင်စည်းကမ်းတို့၏ သဟဇာတ ဖြစ်မှုကို မီးမောင်းထိုးပြခဲ့သည်။

လီကွမ်ဆူး (Yi Kwang-su, ၁၈၉၂–၁၉၅၀) သည် ပထမဆုံး ကိုရီးယားခေတ်သစ်ဝတ္ထုရှည်ကြီးဖြစ်သော The Heartless (Mujong, ၁၉၁၇) ကို ရေးသားခဲ့သည့် ကိုရီးယားခေတ်သစ်ဝတ္ထုဖခင်ကြီး ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ရှေးရိုးမိဘအုပ်ထိန်းမှုစနစ်မှ ခွဲထွက်သော လွတ်လပ်သည့် အချစ်ရေး၊ ခေတ်မီပညာရေးနှင့် လူငယ်ထု၏ အသိဉာဏ် ပညာ မြှင့်တင်ရေးတို့ကို အလေးပေးကာ နိုင်ငံတော်ခေတ်မီဖွံ့ဖြိုးရေးအတွက် စာပေဖြင့် လှုံ့ဆော်ခဲ့သည်။

နယ်နိမိတ်များကို ဖြတ်ကျော်

တရုတ်၊ ဂျပန်နှင့် ကိုရီးယား သုံးနိုင်ငံ၏ ခေတ်သစ်စာပေ သမိုင်းကြောင်းသည် တစ်နိုင်ငံချင်းစီ သီးခြားစီ ပေါ်ပေါက် လာခဲ့ခြင်း မဟုတ်ဘဲ နယ်နိမိတ်များကို ဖြတ်ကျော်ကာ အပြန်အလှန် ဖလှယ်မှု၊ ရှေးရိုးရာနှင့် ခေတ်သစ်နည်းစနစ်များ ပေါင်းစပ်မှုတို့မှတစ်ဆင့် အားကောင်းစွာ ရှင်သန်ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုသို့သော နိုင်ငံဖြတ်ကျော် စာပေ ယဉ်ကျေးမှု ဩဇာသည် ယနေ့ ၂၁ ရာစု မြန်မာနိုင်ငံတွင် စာအုပ်စင်ပေါ်မှ အနုပညာသက်သက်အဖြစ်သာ ရပ်တန့် မနေတော့ဘဲ လူငယ်ထု၏ အတွေးအခေါ်နှင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း လုပ်ငန်းခွင်များအထိ လက်တွေ့ကျကျ စီးဆင်းသက်ရောက်လျက် ရှိသည်။

ယနေ့ခေတ် မြန်မာလူငယ်များအတွက် အရှေ့အာရှ ဘာသာစကားများနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများကို ဆည်းပူး လေ့လာခြင်း သည် ပြည်ပသို့ ထွက်ခွာ အလုပ်လုပ်ကိုင်ရေးဟူသော ရွေးချယ်မှု တစ်ခုတည်း အတွက် မဟုတ်တော့ပေ။ နည်းပညာ၊ စီမံခန့်ခွဲမှုနှင့် စီးပွားရေး အသိပညာများကို ပြည်တွင်း၌ အသုံးချကာ နိုင်ငံတကာအဆင့်မီ အရည်အသွေးမြင့် လူ့စွမ်းအား အရင်းအမြစ်များ (Human Capital) အဖြစ် ရပ်တည်နိုင်ရေးအတွက် မရှိမဖြစ် လိုအပ်သော အရည်အချင်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။

ထို့ကြောင့် အရှေ့အာရှ သုံးနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံဖြတ်ကျော် စာပေနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များသည် အတိတ်သမိုင်း၏ မှတ်တမ်းတစ်ခုမျှသာ မဟုတ်တော့ဘဲ မြန်မာ့မျိုးဆက်သစ်တို့၏ အနာဂတ် ရည်မှန်းချက်များကို လမ်းပြပေးနေသည့် အင်အားစုတစ်ရပ် ဖြစ်သကဲ့သို့၊ နိုင်ငံတော် ပြန်လည် တည်ဆောက်ရေးတွင် မရှိမဖြစ် လိုအပ်နေသော လူ့စွမ်းအား အရင်းအမြစ် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကို အဓိက မောင်းနှင်ပေးနေသည့် မောင်းနှင်အားသစ်တစ်ရပ်အဖြစ် ဆက်လက် တည်ရှိနေပေတော့မည်။

Reference

• Hashimoto, Satoru. (2023). Afterlives of Letters: The Transnational Origins of Modern Literature in China, Japan, and Korea. Studies of the Weatherhead East Asian Institute. New York: Columbia University Press.

အင်ဂျင်သံတော့ ငြိမ့်သွားတယ် မယားသံတော့ ဟိန်းထွက်လာတယ်

၁၉၉၅ ခုနှစ်ထုတ် တိုယိုတာ (Toyota Corolla) ကားဟောင်းလေးကို မျက်စိအောက်က အပျောက် မခံနိုင် လောက်အောင် အသည်းစွဲ ချစ်မြတ်နိုးရှာသည့် ကိုအောင်တစ်ယောက် ကားစက်သံ ငြိမ့်ညောင်း စေရန်နှင့် ပစ္စတင်ပွန်းစားမှု သက်သာစေရန်အတွက် လစဉ် ဈေးကြီးပေးရသော ဖူလီဆင်းသတစ် (Fully Synthetic) အင်ဂျင်ဝိုင်ကိုသာ ဇွတ်ဝယ်ထည့်လေ့ရှိသဖြင့် ပိုက်ဆံအိတ်မှာ အမြဲ ပြားကပ် နေရရှာသည်။ ကားအိုလေးက ဓာတ်ဆီစားသည်ထက် ချောဆီဖိုးက ပိုကုန်နေသောကြောင့် ကိုအောင်ခမျာ အမြဲခေါင်းခဲနေရသည်။

တစ်ညနေတွင် ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်သုံးရင်း သူ၏ဘဝကို ပြောင်းလဲစေမည့် သိပ္ပံသတင်းထူးတစ်ခုကို ဖတ်လိုက်ရသည်။ အမေရိကန်နိုင်ငံ ဗာဂျီးနီးယားတက်ခ် (Virginia Tech) တက္ကသိုလ်မှ ပါမောက္ခ ဒေါက်တာ Guoliang “Greg” Liu ဦးဆောင်သော သုတေသီများက ကမ္ဘာကျော် Nature သိပ္ပံ ဂျာနယ်တွင် အဆိပ်အတောက်အဖြစ်ဆုံးနှင့် ပြန်လည် အသုံးပြုရန် (Recycle လုပ်ရန်) အလွန် ခက်ခဲသည့် ပိုလီဗီနိုင်း ကလိုရိုက် (PVC) ပလတ်စတစ်များနှင့် စွန့်ပစ် ခရက်ဒစ်ကတ် (Credit Card) များကို ဓာတုဗေဒနည်းဖြင့် ပိုလီမာကွင်းဆက်များ ချိုးဖျက်ကာ စွမ်းဆောင်ရည်မြင့် Polyalphaolefin (PAO) အင်ဂျင်ချောဆီအဖြစ် အောင်မြင်စွာ ပြောင်းလဲထုတ်လုပ်နိုင်ပြီဟူသော သတင်းပင် ဖြစ်သည်။ သတင်းထဲတွင် PVC စွန့်ပစ်ပစ္စည်း တစ်တန်လျှင် ကုန်ကျစရိတ် ဒေါ်လာ ၈၇၀ ခန့်သာ ရှိသော်လည်း ၎င်းမှ ထုတ်ယူရရှိသည့် PAO ဆင်းသတစ် ချောဆီမှာ ဈေးကွက်ထဲတွင် တစ်တန်လျှင် ဒေါ်လာ ၃,၀၀၀ မှ ၆,၀၀၀ အထိ တန်ဖိုးရှိကြောင်း၊ တက္ကဆက် A&M (Texas A&M) နှင့် ကယ်လ်တက်ခ် (Caltech) တက္ကသိုလ်များ၏ စမ်းသပ်ချက်များ အရလည်း ပွတ်တိုက်မှုနှင့် အပူဒဏ်ခံနိုင်စွမ်း အထူး ကောင်းမွန်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။

“သြော်… ငါ့မိန်းမ ဈေးဝယ်လွန်းလို့ ပိုက်ဆံကုန်ရတာ ဒီ PVC ကတ်ပြားတွေကြောင့်ကိုး။ အခုတော့ ဒီကတ်တွေကိုပဲ အင်ဂျင်ဝိုင် ပြန်ကျိုပစ်မယ်။ ကမ္ဘာ့ပတ်ဝန်းကျင်လည်း မညစ်ညမ်းတော့ဘူး၊ ငါ့ပိုက်ဆံအိတ်လည်း ကယ်တင်နိုင်မယ်” ဟု တွေးကာ ကိုအောင်တစ်ယောက် ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် နိုဘယ်လ်ဆုရှင် သိပ္ပံပညာရှင်ကြီးအထင်နှင့် မိုက်ရူးရဲအကြံ ထုတ်လေတော့သည်။

နောက်တစ်နေ့မနက် မိုးမလင်းမီ ဇနီးသည် မသီတာ ရေချိုးခန်းဝင်ချိန်တွင် ကိုအောင်သည် မသီတာ၏ ပိုက်ဆံအိတ်ထဲမှ ကတ်ပြားအထပ်လိုက်ကို အသံမမြည်အောင် ညှပ်ယူပြီး အိမ်နောက်ဖေး ဝပ်ရှော့ခန်း ဆီသို့ ခိုးကြောင်ခိုးဝှက် ပြေးလေသည်။ ပြီးနောက် ဒယ်အိုးအဟောင်းကြီးထဲသို့ သတင်းထဲက အလူမီနီယမ် ထရိုင်ကလိုရိုက် ဓာတ်ကူပစ္စည်းအစား အိမ်သုံး သံတိုသံစ အလူမီနီယမ်အပိုင်းအစများ၊ ရေနံဆီနှင့် ဇနီးသည်၏ ကတ်ပြားအားလုံးကို ရောသမမွှေထည့်ကာ မီးဖိုပေါ်တင်လိုက်သည်။ သိပ္ပံပညာရှင်များက အပူချိန် ၁၅၈ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက် (၇၀ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ်) တွင် ဓာတုဗေဒ ပျော်ရည်ဖြင့် ၃ နာရီကြာ တည်ငြိမ်စွာ စမ်းသပ်ခဲ့သော်လည်း ကိုအောင်ကတော့ “မီးအားပြင်းလေ ပိုလီမာကွင်းဆက်တွေ မြန်မြန်ပြတ်လေ” ဆိုပြီး မီးဖိုကို အမြင့်ဆုံးတင်ကာ ဇွတ်ကျို ချက်ပါ တော့သည်။

မကြာမီ PVC ထဲမှ ကလိုရင်းဓာတ်များနှင့် ဓာတုဖြည့်စွက်ပစ္စည်းများ ပြင်းထန်စွာ အပူလောင်ကျွမ်းရာမှ အသက်ရှူ ကျပ်ဖွယ် အဆိပ်ငွေ့များနှင့် အနံ့ဆိုးရွားလှသော မီးခိုးလုံးကြီးများ ထွက်ပေါ်လာပြီး ဒယ်အိုးထဲမှ အနက်ရောင် ကတ္တရာစေးကဲ့သို့ ပျစ်ချွဲချွဲအဆီရည်များ ထွက်လာသည်။ ကိုအောင်မှာ မီးခိုးမွှန်ပြီး မျက်ရည်ချောင်း ထိုးရင်း အတိုင်းမသိ ဝမ်းသာအားရဖြစ်သွားကာ ထိုအဆီပူပူများကို ကားအင်ဂျင်ဝိုင်အိုးထဲသို့ ချက်ချင်း လောင်းထည့် လိုက်တော့သည်။

ထိုစဉ် မီးဖိုချောင်ထဲသို့ ဇနီးဖြစ်သူ မသီတာ မျက်နှာသုတ် ပဝါ ပတ်လျက် ဒေါသတကြီး ပြေးဝင်လာပြီး “ကိုအောင်! ရှင် မီးခိုးဗုံးခွဲနေတာလား။ ပြီးတော့ အိမ်သုံးစရိတ် ငွေသွားထုတ်မလို့ဟာ ကျွန်မ ပိုက်ဆံအိတ်ထဲက ဘဏ်ငွေစုကတ် / အေတီအမ် ကတ်တွေရော၊ KPay ချိတ်ထားတဲ့ ဘဏ်ကတ်တွေနဲ့ အရေးကြီးတဲ့ မှတ်ပုံတင် ကတ်ပြားပါ ဘယ်ရောက်သွားလဲ!” ဟု အော်ဟစ်မေးမြန်းလေသည်။

ကိုအောင် ရင်ဘတ်ထဲ ဒိန်းခနဲ ဖြစ်သွားပြီး ဒယ်အိုးအောက်ခြေကို ငုံ့ကြည့်လိုက်ရာ မပျော်ဝင်ဘဲ လောင်ကျွမ်း ကျန်နေသည့် မှတ်ပုံတင်ကတ် ထောင့်စွန်းလေးနှင့် ဘဏ်ကတ်၏ ရွှေရောင် ချစ်ပ်ပြား (Smart Chip) လေးကို တွေ့လိုက်ရသည်။

“ဟို… သီတာ… ကားစက်သံတော့ တကယ့်ကို အသံမမြည်တော့ဘဲ ငြိမ့်သွားပြီကွ…” ဟု ကိုအောင်က တုန်တုန် ယင်ယင်နှင့် ရှင်းပြရန် ကြိုးစားလိုက်သော်လည်း မသီတာ၏ အသံနက်ကြီးက ရပ်ကွက် တစ်ခုလုံး တုန်ခါသွားအောင် ဟိန်းထွက်လာသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ကိုအောင်တစ်ယောက် ကားစက်နိုး ဖို့နေနေသာသာ လက်ထဲက ဒယ်အိုးမဲကြီးကို ဒိုင်းလုပ်ကာ တစ်ရပ်ကွက်လုံး ပတ်ပြေးရသည့် အိမ်တွင်း စစ်ပွဲကြီး ဆင်နွှဲ ရလေတော့သည်။

ရယ်မောဖွယ်ရာ အလွဲနောက်ကွယ်မှ သိပ္ပံဆိုင်ရာ သင်ခန်းစာများ

ကိုအောင်၏ ဖြစ်ရပ်မှာ ရယ်မောဖွယ်ရာ ဟာသဇာတ်လမ်းတစ်ပုဒ် ဖြစ်သော်လည်း၊ စွန့်ပစ် PVC ပလတ်စတစ်များမှ အရည်အသွေးမြင့် အင်ဂျင်ချောဆီ ထုတ်ယူနိုင်ခဲ့သည့် အမေရိကန် သုတေသီ များ၏ အောင်မြင်မှုသည် သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာကို စိတ်ဝင်စားသော မျိုးဆက်သစ် လူငယ်များအတွက် အဖိုးတန်သည့် တွေးခေါ်မှုဆိုင်ရာ သင်ခန်းစာ များစွာကို ပေးစွမ်းလျက်ရှိသည်။

ပထမဆုံးအနေဖြင့် အခက်ခဲဆုံး ပြဿနာများသည် အကြီးမားဆုံးသော အခွင့်အလမ်းများ ဖြစ်လာနိုင်ကြောင်း ဤတွေ့ရှိချက်က သက်သေပြနေသည်။

ပြန်လည်အသုံးပြုရန် အဆိပ်အတောက်အများဆုံးနှင့် မီးရှို့ဖျက်ဆီးပါက အန္တရာယ်အရှိဆုံးဖြစ်၍ ကမ္ဘာတစ်ဝန်း စွန့်ပစ်ရခက်နေသော PVC ပလတ်စတစ်များကို သုတေသီများက တမင် ရွေးချယ် စိန်ခေါ်ခဲ့ခြင်းကြောင့် တန်ဖိုး မဖြတ်နိုင်သော တီထွင်မှုသစ် ထွက်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ပလတ်စတစ်ကို သမားရိုးကျ မီးဖြင့် အပူပေးအရည်ကျိုမည့်အစား ပျော်ရည်နှင့် သင့်လျော်သော ဓာတ်ကူပစ္စည်းများကို အသုံးပြုကာ မော်လီကျူးအဆင့် ပိုလီမာကွင်းဆက်များကို ထိန်းချုပ် ဖြတ်တောက်သည့် စည်းကျော်တွေးခေါ်မှု (Lateral Thinking) က သိပ္ပံနယ်ပယ်၌ သမားရိုးကျ နည်းလမ်းဟောင်းများကို စွန့်ခွာရဲသည့် ရဲရင့်မှုကို ပြသနေသည်။

ဒုတိယအချက်မှာ ခေတ်သစ်သိပ္ပံတွင် ဘာသာရပ်ပေါင်းစုံ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု (Interdisciplinary Collaboration) သည် မရှိမဖြစ် အရေးပါကြောင်း တွေ့မြင်နိုင်သည်။

Virginia Tech တက္ကသိုလ်၏ ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာ ပိုလီမာချိုးဖျက်မှု တီထွင်ချက်ကို ကမ္ဘာကျော် ပြည်နယ်အစိုးရ သုတေသနတက္ကသိုလ်ကြီး (Texas A&M University) Texas A&M တက္ကသိုလ်က ပွတ်တိုက်မှုနှင့် ချောဆီ စွမ်းဆောင်ရည် (Tribology) စမ်းသပ်စစ်ဆေးပေးခဲ့ပြီး Caltech က ကွန်ပျူတာပုံတူစနစ်ဖြင့် မော်လီကျူး ဖွဲ့စည်းပုံ များကို တွက်ချက်ကာ အခြားသော စီးပွားရေး ပညာရှင်များက စက်မှုလုပ်ငန်းအဆင့် ကုန်ကျစရိတ်ကို တွက်ချက် ပေးခဲ့ကြသည်။ ဤသို့ မတူညီသော နယ်ပယ်များမှ ပညာရှင်များ လက်တွဲလုပ်ဆောင်ခြင်းကသာ သိပ္ပံဆိုင်ရာ စမ်းသပ်မှု တစ်ခုကို လက်တွေ့ကမ္ဘာတွင် အမှန်တကယ် အသုံးချနိုင်စေခြင်း ဖြစ်သည်။ Caltech သည် California Institute of Technology ၏ အတိုကောက်အမည်ဖြစ်ပြီး အမေရိကန်နိုင်ငံ၊ ကယ်လီဖိုးနီးယား ပြည်နယ်၊ ပါဆာဒီနာ (Pasadena) မြို့တွင် တည်ရှိသည့် ကမ္ဘာ့ထိပ်တန်း သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ သုတေသန တက္ကသိုလ်ကြီး ဖြစ်သည်။

နောက်ဆုံးအနေဖြင့် စက်ဝိုင်းပုံစီးပွားရေးစနစ် (Circular Economy) နှင့် လက်တွေ့ စီးပွားဖြစ် ထုတ်လုပ်နိုင်စွမ်း (Commercial Viability) ကို အမြဲထည့်သွင်း စဉ်းစားရမည်ဖြစ်သည်။

စက်ဝိုင်းပုံစီးပွားရေးစနစ် (Circular Economy) ဆိုသည်မှာ ကုန်ကြမ်းပစ္စည်းများကို ထုတ်လုပ်၊ သုံးစွဲပြီး လွှင့်ပစ်လိုက်သည့် ရိုးရာစီးပွားရေးပုံစံ (Linear Economy) အစား ထုတ်ကုန်များနှင့် ကုန်ကြမ်းများကို သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင်အတွင်း အမှိုက်အဖြစ် မစွန့်ပစ်ဘဲ တတ်နိုင်သမျှ ကာလ ရှည်ကြာ အကြိမ်ကြိမ် ပြန်လည် အသုံးပြု လည်ပတ်စေသည့် စဉ်ဆက်မပြတ် ရေရှည် ဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်ရေး စီးပွားရေးစနစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။

စွန့်ပစ်ပစ္စည်းများကို တန်ဖိုးမြင့် စက်ဆီအဖြစ် ပြောင်းလဲခြင်းသည် ပတ်ဝန်းကျင်ညစ်ညမ်းမှုကို လျှော့ချပေးရုံသာမက ရေနံစိမ်းသုံးစွဲမှုနှင့် ကာဗွန်ထုတ်လွှတ်မှုကိုပါ လျှော့ချပေးနိုင်ပြီး ဈေးကွက် တွက်ခြေကိုက်မှုကိုပါ ဖြည့်ဆည်း ပေးနိုင်သည်။ သို့သော် ကိုအောင်ကဲ့သို့ သိပ္ပံသဘောတရားကို အပေါ်ယံမျှသာ နားလည်ပြီး အိမ်တွင်းမီးဖိုချောင်တွင် စည်းကမ်းမဲ့ ဇွတ်စမ်းသပ်ပါက အဆိပ်ဓာတ်ငွေ့ အန္တရာယ်နှင့် စည်းစိမ်ဥစ္စာ ဆုံးရှုံးမှုများကိုသာ ရင်ဆိုင်ရမည်ဖြစ်ရာ၊ သိပ္ပံသုတေသနများတွင် ဘေးကင်းရေး လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများနှင့် ဓာတ်ခွဲခန်းဆိုင်ရာ စည်းကမ်းများကို တိကျစွာ လိုက်နာရန် အလွန်အရေးကြီးကြောင်း ကောင်းစွာ သင်ခန်းစာ ယူရမည် ဖြစ်ပေသည်။

References:

• Virginia Tech News – Research article on converting PVC plastic waste into engine lubricant (Published: August 29, 2026).
• Nature Journal – Original scientific research paper on catalytic upcycling of PVC (Published: August 5, 2026).
• Texas A&M University & Caltech – Tribology testing and computational analysis collaboration reports.

လိုင်းပေါ်က အန်တီကြီးများနှင့် အော်ပရာဇာတ်လမ်းတွဲ

နေ့လယ်ခင်း ရေနွေးကြမ်းဝိုင်းတွင် အန်တီတင့်တစ်ယောက် ဖုန်းကို မျက်မှောင်ကုတ်ကြည့်ရင်း ရေနွေးကြမ်း ကို တဇွတ်ဇွတ် မှုတ်သောက်နေသည်။ ဘေးတွင် ထိုင်နေသော အန်တီကြည်က အကြော် ပန်းကန်ကို အနီးသို့ တိုးပေးရင်း လှမ်းမေးလိုက်သည်။

“ညည်းကလည်း အုန်းနို့ခေါက်ဆွဲ စားထားလို့ ရင်ပြည့်နေတာလား၊ မျက်နှာက ဘာဖြစ်နေတာလဲ တင့်ရယ်”

“ရင်မပြည့်ပါဘူး ကြည်ရယ်။ ငါ့မှာ ကိုရီးယားကားတွေ ဇာတ်လမ်းရိုးလွန်းလို့ Facebook ပေါ်က ‘အိမ်ဖြူတော် ဇာတ်လမ်းတွဲ’ ပြောင်းကြည့်နေတာ။ အပိုင်းသစ်တက်မလာလို့ စောင့်နေရတာ ရင်ပူလို့ ပါအေ” ဟု အန်တီတင့်က ဖုန်းမျက်နှာပြင်ကို ပွတ်ရင်း ညည်းပြသည်။

ထိုစဉ် အုပ်စုထဲမှ စပ်စုစိန် အန်တီမေက အပြေးအလွှား ရောက်လာပြီး ဝင်ထိုင်ကာ မေးခွန်း ထုတ်တော့သည်။

“ဟဲ့… အိမ်ဖြူတော်ဆိုတာ ဝါရှင်တန်က သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်နေတဲ့ အိမ်မဟုတ်ဘူးလား။ အဲဒါ နိုင်ငံရေး သတင်းတွေလေ၊ ဘာလို့ ဇာတ်လမ်းတွဲ ဖြစ်ရတာလဲအေ”

ယောက္ခမနှင့် ချွေးမ ရန်ပွဲ (CNN)

အန်တီတင့်က နှုတ်ခမ်းကို တစ်ချက်စူလိုက်ပြီး ဆရာမကြီးစတိုင်ဖြင့် ရှင်းပြလေသည်။

“အို… သတင်းဆိုတာထက် ပိုဆွဲဆောင်မှုရှိသေးတယ်အေ့။ ညည်းတို့က သတင်းလို့ မြင်တာ၊ ငါကတော့ နေ့တိုင်းပြတဲ့ အမေရိကန် အော်ပရာ ဇာတ်လမ်းတွဲကြီးလို့ပဲ မြင်တယ်။ အထူးသဖြင့် အဲဒီထဲက CNN နဲ့ Fox News တို့ရဲ့ အခန်းကဏ္ဍ တွေက တကယ့်ကို အလွန်ကြည့်ကောင်းတာ”

“ဘယ်လိုကြီးလဲ တင့်ရဲ့၊ ရှင်းပြပါဦး” အန်တီကြည်က စိတ်ဝင်စားသွားသည်။

“ဒီလိုလေအေ… အဲဒီ CNN ဆိုတဲ့ ရုပ်သံလိုင်းက ညပိုင်းသတင်းတွေ လာပြီဆိုရင် တကယ့် ‘ယောက္ခမနဲ့ ချွေးမ ရန်ပွဲ’ ထဲက မျက်ရည်ခံ အသည်းကွဲ ဇာတ်ဝင်ခန်းတွေအတိုင်းပဲ။ သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့် ဘာလုပ်လုပ် အမြဲတမ်း မျက်စောင်းထိုး၊ ငိုယို၊ ညည်းတွားပြီး ‘ဒါကြီးက မတရားဘူး၊ ဟိုဟာကြီးက လုံခြုံရေးပေါက်ကြားတော့မယ်၊ သမ္မတ လက်ထောက် နက်တလီလေးကလည်း လုံခြုံရေးကတ်မရှိဘဲ ဝင်ထွက်နေတယ်’ ဆိုပြီး အပြစ်ချည်း လိုက်ရှာနေတာ။ အမြဲတမ်း ကမ္ဘာပျက်တော့မလိုလို မျက်နှာဘေး ကြီးနဲ့ ငိုပြနေတဲ့ ချွေးမမပွင့် စတိုင်မျိုးပေါ့အေ”

မင်းသားမြှောက် အလိုတော်ရိ (Fox News)

အန်တီမေက တခစ်ခစ်ရယ်ရင်း—

“အဟက်… ဒါဆို ဟို Fox News ကော ဘယ်လိုလဲ” ဟု မေးသည်။

“အို… Fox News ကတော့ ပိုဆိုးတာပေါ့။ သူကတော့ ‘ဇာတ်လိုက်မင်းသားကိုပဲ မင်းသားကြီး မြှောက်နေတဲ့ မြန်မာဗီဒီယို ကားဟောင်းကြီး’ အတိုင်းပဲ။ သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့် ဘာပဲလုပ်လုပ်၊ လေပဲကြီးကြီး၊ အမှားပဲလုပ်လုပ် ‘ဟာ… ကျွန်တော်တို့ မင်းသားကြီးကတော့ ရှယ်ပဲ၊ နိုင်ငံတကာ ခေါင်းဆောင်တွေတောင် တုန်လှုပ်ကုန်ပြီ’ ဆိုပြီး နောက်ကနေ ဗုံတီး၊ မောင်းတီး၊ ပုဆိန်ရိုး လုပ်ပေးနေတဲ့ မင်းသားမြှောက် အလိုတော်ရိ ဇာတ်ရံကြီးလိုပဲ။ ဘာကြည့်ကြည့် သမ္မတကိုပဲ ပန်းကန်ပြားပေါ်တင် ကိုးကွယ်ပြနေတာ”

အန်တီကြည်နှင့် အန်တီမေတို့လည်း  ခေါင်းတဆတ်ဆတ်ဖြင့် သဘောကျကာ ရယ်မောကြပြီး အိမ်ဖြူတော်၏ နောက်ကွယ် ဇာတ်လမ်းများကို စိတ်ဝင်တစား စတင်မေးမြန်းကြတော့သည်။

သမ္မတဘေးက လူသားပရင်တာ

“ဟယ်… ညည်းပြောမှပဲ ပိုစိတ်ဝင်စားဖို့ ကောင်းလာပြီ။ ဒါနဲ့ အဲဒီ နက်တလီ ဆိုတဲ့ ကောင်မလေးက ဘာမို့လို့ အိမ်ဖြူတော်မှာ ဒီလောက် နေရာရနေတာလဲအေ” ဟု အန်တီမေက အကြော်တစ်ဖဲ့ကို ဝါးရင်း မျက်လုံးအရောင် တလက်လက်ဖြင့် မေးလေသည်။

“နေရာရဆို… အသက် ၃၀ ကျော်လေးပဲ ရှိသေးတယ် သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့် သွားလေရာ ခရီးဆောင် ပရင်တာ အိတ်လေးဆွဲပြီး တကောက်ကောက် လိုက်နေတာလေ” ဟု အန်တီတင့်က ဖုန်းကို လေထဲ ဝှေ့ယမ်းပြသည်။ “သမ္မတ ဖတ်ဖို့ သတင်းကောင်းတွေ၊ လူထုစစ်တမ်းတွေကို စာရွက်နဲ့ ချက်ချင်း Print ထုတ်ပေးရလို့ သူ့ကို ‘လူသား ပရင်တာ’ (The Human Printer) လို့တောင် နာမည်ပြောင် ပေးထား ကြတာ။ သမ္မတဆီ သတင်းရောက်ဖို့ဆိုတာ ဒီကောင်မလေး လက်က ဖြတ်ရတာအေ့။ Truth Social အကောင့်ကိုတောင် တိုက်ရိုက် တင်ခွင့်ရှိတဲ့အထိ လူယုံတော် ဖြစ်နေတာ”

ကျန်းမာရေးနောက်ခံနှင့် သစ္စာတရား

အန်တီကြည်က မျက်မှောင်ကြုတ်ကာ “အလိုတော်… အဲဒီလောက်တောင် သစ္စာခံနေရအောင် သူတို့က ဘာပတ်သက်မှု ရှိလို့လဲ” ဟု မေးသည်။

“ဒီလိုရှိတယ် ကြည်ရဲ့… ဒီကောင်မလေးက အသက် ၂၀ ကျော် အရွယ်တုန်းက ပြင်းထန်တဲ့ အရိုးကင်ဆာ (Osteosarcoma) ဝေဒနာ ခံစားခဲ့ရတာ။ ဆရာဝန်တွေ လက်လျှော့ထားရတဲ့ အခြေအနေမှာ သမ္မတ ထရန့် လက်မှတ် ထိုးပေးခဲ့တဲ့ ‘”စမ်းသပ်ဆဲ ဆေးဝါးများဖြင့် အသက်ကယ်ကုသခွင့် ဥပဒေ”’ (Right to Try Act) အရ စမ်းသပ်ဆဲဆေးဝါး သုံးခွင့်ရပြီး အံ့သြဖွယ် အသက်ရှင်သွားတာတဲ့။ အဲဒါကြောင့် သမ္မတ ထရန့်ကို ‘ဘဝရဲ့ အသက်သခင်’ အဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး သေတပန် သက်ဆုံး သစ္စာစောင့်သိတော့တာပဲ။ ပညာအရည်အချင်းရော၊ နိုင်ငံရေး ခံယူချက်ရော၊ သွက်လက်ချက်ကတော့ အားလုံးထက် ထိပ်တန်းပေါ့အေ”

လုံခြုံရေးအရှုပ်တော်ပုံနှင့် အိမ်ဖြူတော် တုံ့ပြန်ချက်

“ဒါနဲ့ ညည်းစောစောက ပြောတဲ့ လုံခြုံရေးကတ် မရှိဘူးဆိုတာကကော” အန်တီမေက စပ်စုပြန်သည်။

“အဲဒါကို CNN တို့လို လိုင်းတွေက အပီဖွတာလေ။ အနောက်ဘက်ဆောင် ဝန်ထမ်းတွေ လုပ်ရမယ့် နောက်ခံစိစစ်ရေးကို နက်တလီက တစ်နှစ်ကျော်ကြာ မလုပ်ဘဲ နေခဲ့တယ် ဆိုလားပဲ။ ဒါပေမဲ့ အိမ်ဖြူတော် ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ကာရိုလိုင်း လီဗစ် (Karoline Leavitt) ကတော့ ချက်ချင်း ကာကွယ်ပြောထားတယ်လေ— ‘Natalie Harp ဟာ အခြားသူတွေလိုပဲ လုံခြုံရေး စိစစ်ချက် ရရှိထားပြီးသားဖြစ်ပြီး သမ္မတ ထရန့်အဖွဲ့ရဲ့ သစ္စာရှိပြီး ကြိုးစားတဲ့ ဝေဖန်မရနိုင်တဲ့ ဝန်ထမ်းတစ်ဦး ဖြစ်ပါတယ်’ လို့ Forbes မဂ္ဂဇင်းကို ရှင်းပြပြီး ဒါဟာ မီဒီယာတွေ နိုင်ငံရေးအရ ပုံကြီးချဲ့ တိုက်ခိုက်တာ ပါလို့ ပြန်ချေပထားတာ”

မီဒီယာများ၏ ဘက်လိုက်မှု အခြေအနေ

“အမေရိကန် သတင်းဌာနတွေက လွတ်လပ်တယ်ဆိုပြီး တကယ်တော့ ကိုယ့်ဘက် ကိုယ်ယက် နေကြတာပါလား” အန်တီကြည်က သက်ပြင်းချရင်း မှတ်ချက်ပြုသည်။

“အေးပေါ့အေ… အဲဒီမှာ လွတ်လပ်တဲ့မီဒီယာ ဆိုတာက ဟန်ပြပါပဲ။ CNN, MSNBC, New York Times စတဲ့ လက်ဝဲယိမ်းတွေက သမ္မတ ထရန့် ဘာလုပ်လုပ် ‘မှားတယ်၊ တိုင်းပြည်ပျက်တော့မယ်’ လို့ စွပ်စွဲဖို့ ချောင်းနေကြသလို၊ Fox News တို့လို လက်ယာယိမ်းကျတော့လည်း သမ္မတ ချောင်းတစ်ချက် ဟန့်တာတောင် ‘နိုင်ငံတော်အတွက် တော်လှန်ရေး သံစဉ်’ လုပ်ပြီး မြှောက်ပင့်ပေးနေကြတာ။ ကြားထဲက Reuters တို့၊ AP တို့လောက်ပဲ အချက်အလက် သီးသန့် ရေးပြနိုင်တာ။ အမေရိကန် မီဒီယာတွေရဲ့ ဘက်လိုက်မှုကတော့ ငါတို့ ရပ်ကွက်ထဲက ယောက္ခမနဲ့ ချွေးမ ရန်ပွဲထက်တောင် အကွက်စုံသေးတယ်”

အန်တီတင့်က ရေနွေးကြမ်းတစ်ခွက် ထပ်ငှဲ့ရင်း— “ကဲ… အကြော်စားကြစို့။ နောက်အပိုင်းမှာ သမ္မတ လေယာဉ်ပေါ်က ဘယ်သူတွေ လျှို့ဝှက်ဆင်းပြေးသလဲဆိုတာ ဆက်ကြည့်ရဦးမယ်” ဟု ဆိုကာ ဝိုင်းတော်သား သုံးဦးသား ရယ်မော ပျော်ရွှင်စွာ အကြော်ပန်းကန်ကို ဝိုင်းလုစားကြလေတော့သည်။

Sources:

• Forbes – White House aide Natalie Harp’s role, background clearance status, and response from Karoline Leavitt.
• The Washington Post / CNN – Reports on Natalie Harp’s role (“The Human Printer”), Truth Social posts, and security clearance scrutiny.
• The New York Times / AP News – Media coverage regarding the “Right to Try Act”, Trump administration staffing, and US political media polarization (CNN vs. Fox News).

လကမ္ဘာပေါ်က အချိန်လုပွဲနှင့် ၅၆ မိုက်ခရို စက္ကန့်၏ လျှို့ဝှက်ချက်

ရှေးရှေးတုန်းက ဘေဘီလုံက ဘိုးဘိုးများသည် ကောင်းကင်ကြီးကို မော့ကြည့်ရင်း “နေထွက်ရင် အလုပ်လုပ်၊ နေဝင်ရင် အိပ်၊ သဲနာရီ တဝုန်းဝုန်း ကြည့်” ဆိုပြီး ဘာမှ မရှုပ်ထွေးဘဲ အေးအေးဆေးဆေး နေခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၂၁ ရာစု ရောက်လာသောအခါ လူသားများသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရန်ဖြစ် ရသည်ကို အားမရတော့ဘဲ လကမ္ဘာပေါ်ထိ တက်ပြီး အချိန်လုပွဲ ဆင်နွှဲဖို့ ပြင်ဆင်လာကြတော့သည်။

ပါရီမြို့ရှိ ခမ်းနားလှသော အစည်းအဝေးခန်းမကြီးထဲတွင် အခမ်းအနားတက် ဝတ်စုံ အပြည့် ဝတ်ဆင်ထားသည့် ကမ္ဘာ့ထိပ်သီး သိပ္ပံပညာရှင်များနှင့် နိုင်ငံတကာ ကိုယ်စားလှယ်များ မျက်မှောင်ကြုတ်ကာ စားပွဲဝိုင်းကို လက်သီးဖြင့် ထုနေကြသည်။ အကြောင်းရင်းမှာ လကမ္ဘာပေါ်တွင် မည်သည့်နိုင်ငံ၏ နာရီစနစ်ကို စံအဖြစ် သုံးကြမည်နည်း ဟူသော ကိစ္စပင် ဖြစ်သည်။

“ဒီမှာ မိတ်ဆွေတို့… ကျုပ်တို့ အမေရိကန်က လပေါ်မှာ အာတီးမစ် (Artemis) စခန်း အရင်ချမှာ! ဒါကြောင့် ဝါရှင်တန် စံတော်ချိန်ပဲ သုံးမယ်!” ဟု အမေရိကန် ကိုယ်စားလှယ်က မာန်အပြည့်ဖြင့် အော်ဟစ်လိုက်သည်။

တရုတ်ကိုယ်စားလှယ်က ချက်ချင်း လက်ဖက်ရည်ခွက်ကို ဒုန်းခနဲ ချပြီး မျက်စောင်းထိုးကာ—

“နေပါဦးခင်ဗျာ… ကျုပ်တို့ လွန်းပျံယာဉ်တွေက လရဲ့ ကျောဘက်ခြမ်းမှာ အခြေစိုက်စခန်း စဆောက်နေပြီ။ ပေကျင်းစံတော်ချိန် မထားရင် ဘယ်သူက တရုတ်ရိုးရာ မနက်စာ/နေ့လယ်စာ ဒင်းဆမ်းစားချိန် မနက်စာ  မှတ်ပေး မှာလဲ! ဒင်းဆမ်းစားချိန် လွဲသွားရင် ခင်ဗျားတို့ တာဝန်ယူမှာလား!”

ထိုအချိန်တွင် ဗြိတိသျှ ကိုယ်စားလှယ်က လက်ဖက်ရည် ဇွန်းလေးကို တညင်သာသာ ခေါက်ရင်း ဝင်ပြောသည်။

“မဖြစ်နိုင်တာဗျာ… ၁၈၈၄ ခုနှစ်ကတည်းက ကမ္ဘာကြီးတစ်ခုလုံး ဂရင်းနစ်စံတော်ချိန် (GMT) နောက်ပဲ လိုက်ခဲ့တာ။ လပေါ်လည်း အင်္ဂလန်က နာရီပဲ သွားချိတ်ရမယ်။ လက်ဖက်ရည်သောက်ချိန် (Afternoon Tea) မပါဘဲ အာကာသစခန်း ဘယ်လိုလည်ပတ်မလဲ!”

ခန်းမကြီးတစ်ခုလုံး ဆူညံပွက်လောရိုက်သွားပြီး ကိုယ်စားလှယ်များ ကုတ်အင်္ကျီလက်မောင်းကို ပင့်တင်ကာ ထိုးကြိတ်ရန် ပြင်ကြချိန်တွင် ထောင့်စွန်းမှ ဂျပန် သုတေသနမန်နေဂျာ မာမိုရု ဆဲခီဒို (Mamoru Sekido) ကြီးက မိုက်ခရိုဖုန်းရှေ့ ပြေးထွက်လာပြီး လက်နှစ်ဖက်မြှောက်ကာ တားရ တော့သည်။

“စိတ်အေးအေးထားကြပါဗျာ… ခင်ဗျားတို့ နာရီတွေ ဘယ်လောက်ကောင်းကောင်း လပေါ်ရောက်ရင် အကုန်လွဲကုန်မှာ! အိုင်းစတိုင်းကြီး ပြောခဲ့တဲ့ ယေဘုယျ နှိုင်းရသီအိုရီ (General Relativity) ကို မေ့သွားကြပြီလား။ လရဲ့ ဆွဲငင်အားက ကမ္ဘာ့ဆွဲငင်အားရဲ့ ခြောက်ပုံတစ်ပုံပဲ ရှိတာဗျ။ အဲဒီတော့ လပေါ်မှာ အချိန်က ကမ္ဘာထက် တစ်ရက်ကို ၅၆ မိုက်ခရို စက္ကန့်လောက် ပိုမြန်နေတယ်!”

အခန်းတစ်ခုလုံး လုံးဝ တိတ်ဆိတ်သွားသည်။ ကိုယ်စားလှယ် တစ်ယောက်က မျက်မှန်အောက်ကနေ ချောင်းကြည့်ရင်း ကုပ်ကုပ်ကုပ်ကုပ်ဖြင့် မေးလိုက်သည်။

“၅၆ မိုက်ခရိုစက္ကန့်ဆိုတာ မျက်တောင်တစ်ခတ်တောင် မပြည့်ပါဘူးဗျာ… အဲဒီလောက် အချိန်စောတာ ဘာဖြစ်သွားမှာ မို့လို့လဲ?”

ဆဲခီဒိုကြီးက စိတ်ပျက်လက်ပျက် ခေါင်းခါရင်း မျက်မှန်ကို ပင့်တင်လိုက်သည်။

“ဘာဖြစ်ရမလဲဗျာ! အလင်းအလျင်အရ အချိန် ၁ မိုက်ခရိုစက္ကန့်လေး လွဲတာနဲ့ လပေါ်က ဂြိုဟ်တု လမ်းကြောင်း ပြစနစ် (GPS) က မီတာ ၃၀၀ လောက် လွဲချော်သွားနိုင်တယ်ဗျ။ ခင်ဗျားတို့ရဲ့ အာကာသယာဉ်မှူး တွေ သန့်စင်ခန်း သွားဖို့ စက်ရုပ်ကို တံခါးဖွင့်ခိုင်းလိုက်ရင် အချိန်လွဲလို့ မီတာ ၃၀၀ အဝေးက ချောက်ကမ်းပါးထဲ တွန်းချမိလိမ့်မယ်! ရေချိုးခန်းဝင်မယ်ဆိုပြီး မီးတောင်တွင်းနက်ကြီးထဲ ခုန်ဆင်းမိသွားမှာပေါ့!”

စားပွဲဝိုင်းတွင် ငြိမ်သက်သွားပြီးနောက် သိပ္ပံပညာရှင်များက ချဉ်းကပ်ပုံ နည်းလမ်းနှစ်ခု တင်ပြကြသည်။ ပထမနည်းလမ်းမှာ လ၏ ဒြပ်ထုဗဟိုချက် (Barycenter) ကို အခြေခံသည့် သင်္ချာပုံစံ စိတ်ကူးယဉ်နာရီစနစ် (Coordinate Time) သတ်မှတ်ရန်ဖြစ်ပြီး၊ ဒုတိယနည်းလမ်းမှာ လမျက်နှာပြင် ပေါ်တွင် အလွန်တိကျသည့် အက်တမ်နာရီ အစစ်ကြီးများ သွားရောက်ထားရှိရန် ဖြစ်သည်။ လ၏ ဒြပ်ထုဗဟိုချက် (Barycenter) ဆိုသည်မှာ အာကာသရူပဗေဒတွင် အရာဝတ္ထုတစ်ခု သို့မဟုတ် စနစ်တစ်ခု၏ ဒြပ်ထုအားလုံး ဟန်ချက်ညီညီ စုစည်း တည်ရှိနေသည့် “ဗဟိုဆုံချက်” (Center of Mass) ကို ဆိုလိုသည်။

“စိတ်ကူးယဉ်နာရီဆိုရင် ဘယ်သူက လအူတိုင်ထဲဆင်းပြီး ဓာတ်ခဲလဲပေးမှာလဲ?” ဟု လက်တွေ့သမားတစ်ဦးက ကန့်ကွက်သလို “လမျက်နှာပြင်ပေါ် နာရီအစစ်သွားတင်ရင်လည်း အဲဒီနာရီပေါ် ဘယ်နိုင်ငံအလံ အရင်ကပ်မလဲဆိုပြီး စစ်ထဖြစ်ဦးမှာပဲ” ဟု နောက်တစ်ဦးက ညည်းတွားသည်။ အစည်းအဝေးခန်းမကြီးထဲတွင် သာမိုဒိုင်းနမစ် ဒုတိယ နိယာမအတိုင်း “စနစ်မကျမှုနှင့် ဖရိုဖရဲဖြစ်မှုများ” (Entropy) တစ်စက္ကန့်ထက်တစ်စက္ကန့် ပိုမိုတိုးပွားလာနေချိန်၌ ကမ္ဘာမြေကြီးပေါ်မှ သာမန်ရုံးဝန်ထမ်းများကမူ လမင်းကြီးကို မော့ကြည့်ရင်း သက်ပြင်းချနေကြတော့သည်။

(ရူပဗေဒတွင် Entropy သည် မော်လီကျူးများ မူလစနစ်တကျ နေရာယူထားရာမှ ဖရိုဖရဲ ပြန့်ကျဲ သွားခြင်း၊ စနစ်မကျ ခြင်းနှင့် ရှုပ်ထွေးမှု အတိုင်းအတာကို တိုင်းတာသည့် ယူနစ်ဖြစ်သည်။ ဥပမာ – ကြက်ဥတစ်လုံး ကွဲသွားပါက ပြန်လည်စနစ်တကျ ဖြစ်မလာနိုင်ဘဲ ဖရိုဖရဲ ပြန့်ကျဲသွားသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။)

ကမ္ဘာပေါ်မှာတောင် ရုံးတက်ချိန် ၉ နာရီကို ၉ နာရီခွဲမှ ကပ်ရောက်ပြီး အမြဲ အလုပ်နောက်ကျနေတဲ့ လူသားတွေက… လပေါ်တက်ပြီး ၅၆ မိုက်ခရိုစက္ကန့်လေး အလျင်လိုဖို့ အသည်းအသန် ရန်ဖြစ် နေကြတာ အံ့ဩစရာပါပဲလေ။

ရယ်မောဖွယ်ရာ အငြင်းပွားမှုနောက်ကွယ်မှ သိပ္ပံဆိုင်ရာ သင်ခန်းစာများ

လကမ္ဘာ စံတော်ချိန် သတ်မှတ်ရေး ကြိုးပမ်းမှုသည် ဟာသဆန်သော အငြင်းပွားမှုတစ်ခုအဖြစ် မြင်တွေ့ ရသော်လည်း အာကာသသိပ္ပံနှင့် နည်းပညာကို လေ့လာလိုက်စားနေသော လူငယ်များအတွက် အဖိုးတန်သည့် တွေးခေါ်မှုဆိုင်ရာ သင်ခန်းစာများစွာကို ပေးစွမ်းလျက်ရှိသည်။

ပထမဆုံးအနေဖြင့် အခြေခံ ရူပဗေဒသီအိုရီများသည် စာအုပ်ထဲတွင်သာ ကန့်သတ်မနေဘဲ လက်တွေ့ နည်းပညာ၏ အခြေခံအုတ်မြစ် ဖြစ်နေခြင်းပင် ဖြစ်သည်။

အိုင်းစတိုင်း၏ ယေဘုယျ နှိုင်းရသီအိုရီအရ ဆွဲငင်အားနည်းသော လကမ္ဘာပေါ်တွင် အချိန်သည် ကမ္ဘာထက် တစ်ရက်လျှင် ၅၆ မိုက်ခရိုစက္ကန့် ပိုမိုမြန်ဆန်နေသည်။ ဤသို့သော သဘာဝတရား၏ အခြေခံ သဘောတရားများ ကို စနစ်တကျ နားမလည်ဘဲနှင့် လကမ္ဘာသုံး လမ်းကြောင်းပြစနစ်များနှင့် အဆင့်မြင့် စက်ကိရိယာများကို တည်ဆောက် နိုင်မည် မဟုတ်ပေ။

ဒုတိယအချက်မှာ အာကာသ အင်ဂျင်နီယာပညာရပ်တွင် မိုက်ခရိုစက္ကန့်မျှ အမှားမခံနိုင်သော လွန်ကဲတိကျမှု (Extreme Precision) လိုအပ်ကြောင်း တွေ့မြင်နိုင်သည်။

အချိန် ၁ မိုက်ခရိုစက္ကန့်မျှ လွဲချော်ရုံဖြင့် လကမ္ဘာပေါ်ရှိ တည်နေရာပြစနစ်တွင် မီတာ ၃၀၀ ခန့်အထိ လွဲမှား သွားနိုင်ပြီး အလိုအလျောက်မောင်းနှင်သည့် စက်ရုပ်များနှင့် စခန်းတည်ဆောက်ရေး လုပ်ငန်းများကို ကြီးမားစွာ ထိခိုက် စေနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် အာကာသနည်းပညာနယ်ပယ်သို့ လျှောက်လှမ်းလိုသည့် လူငယ်များသည် စနစ်တစ်ခုကို တီထွင်ဖန်တီးရာတွင် အသေးငယ်ဆုံးသော အစိတ်အပိုင်းအထိ အမှားအယွင်းကင်းစေရန် အထူးဂရုပြုသည့် အလေ့အကျင့်ကို ပျိုးထောင်ရမည် ဖြစ်သည်။

တတိယအချက်မှာ ပြဿနာဖြေရှင်းရာတွင် ဘက်ပေါင်းစုံမှ ချဉ်းကပ်တွေးခေါ်တတ်ရန် အရေးကြီးလှသည်။

လကမ္ဘာ စံတော်ချိန် သတ်မှတ်ရန် ကြိုးပမ်းရာတွင် ဒြပ်ထုဗဟိုချက်ကို အခြေခံသည့် သီအိုရီဆန်သော သင်္ချာ တွက်ချက်မှုနှင့် မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အမှန်တကယ် နာရီထားရှိသည့် လက်တွေ့တိုင်းတာမှုဟူ၍ ချဉ်းကပ်ပုံ နှစ်မျိုးစလုံးကို ပညာရှင်များ ချိန်ဆခဲ့ကြသည်။ လူငယ်များအနေဖြင့် နည်းပညာဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုများကို ရင်ဆိုင်ရာတွင် ပုံသေနည်းတစ်ခုတည်းကိုသာ အားမကိုးဘဲ သီအိုရီနှင့် လက်တွေ့ကို ဟန်ချက်ညီညီ ပေါင်းစပ်အသုံးချနိုင်သည့် အမြင်ကျယ်ပြန့်မှု ရှိရန် လိုအပ်ပါသည်။

စတုတ္ထအချက်မှာ အာကာသစူးစမ်းလေ့လာရေးသည် နိုင်ငံတစ်ခုတည်း၏ ကြိုးပမ်းမှုထက် တစ်ကမ္ဘာလုံး ဆိုင်ရာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုနှင့် စံနှုန်းတူ သတ်မှတ်နိုင်မှုအပေါ် များစွာ မူတည် နေသည်။

နိုင်ငံအသီးသီးက ဂြိုဟ်တုများနှင့် အခြေစိုက်စခန်းများ သီးခြားစီ တည်ဆောက်နေကြသော်လည်း တူညီသော အချိန်စံနှုန်းနှင့် ဆက်သွယ်ရေးစနစ်များ မရှိပါက မစ်ရှင်များ အချင်းချင်း ချိတ်ဆက် အလုပ်လုပ်နိုင်မည် မဟုတ်ပေ။ ထို့ကြောင့် နောင်တစ်ချိန်တွင် အာကာသနယ်ပယ်၌ ဦးဆောင်မည့် လူငယ်များသည် အင်ဂျင်နီယာ နှင့် သိပ္ပံ ဘာသာရပ်များအပြင် နိုင်ငံတကာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးနှင့် စံသတ်မှတ်ရေး (Standardization) လုပ်ငန်းစဉ်များ၏ အရေးပါမှုကိုပါ နားလည် သဘောပေါက်ထား သင့်သည်။

နောက်ဆုံးအနေဖြင့် သဘာဝတရားကို အမြဲတစေ စူးစမ်းမေးခွန်းထုတ်လိုစိတ်သည် သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ တိုးတက်မှု၏ မူလရင်းမြစ် ဖြစ်သည်။

ရှေးဦးလူသားများသည် နေနှင့် လတို့၏ ရွေ့လျားမှုကို စောင့်ကြည့်ရင်း ရက်၊ လ၊ နှစ်များနှင့် အချိန် တိုင်းတာသည့် နာရီများကို စတင်တီထွင်ခဲ့ကြသကဲ့သို့၊ ယနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာရှင်များသည်လည်း အချိန်၏ သဘာဝနှင့် ရူပဗေဒနိယာမများကို ဆက်လက်ဖော်ထုတ်နေကြသည်။ သဘာဝလောက၏ ဖြစ်ပျက် ပြောင်းလဲမှုများကို စဉ်ဆက်မပြတ် သတိပြုလေ့လာပြီး “အဘယ်ကြောင့် ဤသို့ ဖြစ်ရသနည်း” ဟု အမြဲ မေးခွန်းထုတ်တတ်သော စူးစမ်းလိုစိတ်သည် လူငယ်များကို အနာဂတ်၏ ထူးချွန်သော အာကာသပညာရှင်များ ဖြစ်လာစေမည့် အဓိကသော့ချက် ဖြစ်ပေတော့သည်။

Sources:

• Kyodo News – Countries gear up to create lunar standard time.
• Voice of America (VOA) – The Mystery of Time and Space Missions.
• NASA / ESA Technical Reports – Relativistic effects on lunar timekeeping and positioning systems.